Kulturni turizam
Kulturni turizam na Durmitoru otkriva bogato nasljeđe ovog kraja kroz sakralne objekte, istorijske i arheološke lokacije, tradicionalnu arhitekturu i legende koje se prenose generacijama. Kulturni turizam ovdje nije samo obilazak znamenitosti, već putovanje kroz priče, vjerovanja i tragove prošlosti koji Durmitoru daju poseban identitet.
U Nacionalnom parku, najreprezentativnija kulturna dobra su manastiri u dolini Tare – Sv. Đorđa u Dobrilovini, Uspenja Bogorodice u Dovolji i Sv. Arhanđela Mihaila u Đurđevića Tari. Tarski manastiri, osim visokog duhovnog i vjerskog značaja, imali su važnu ulogu u prosvetiteljstvu i oslobodilačkoj borbi naroda ovog područja. Među evidentiranim objektima sakralnog karaktera su crkve u Žabljaku i okolnim selima Međužvalju, Kršu,Tepcima, Maloj Crnoj Gori, Novakovićima. To su skromne jednobrodne crkve, sa zvonicima na pročelju, zidane od tesanog kamena, podignute u prvoj polovini i krajem XIX vijeka.
Manastir Dobrilovina
Manastir Svetog Đorđa u Dobrilovini predanje vezuje za dinastiju Nemanjića. Manastir Dobrilovina, sa crkvom posvećenom Sv. Đorđu, nalazi se u selu Donja Dobrilovina, u pitomoj dolini rijeke Tare, na njenoj lijevoj obali.
Prvi pisani podatak o manastiru Dobrilovina potiče iz 1592. godine. Osnivač manastira nije poznat. Pominje se više imena koja su učestvovala u obnavljanju i živopisanju manastira. U drugoj polovini XVI vijeka pominje se Dobrije Dedejić koji se bio naselio u Dorilovini, koji poklanja svoje imanje manastiru. Izgradnja manastirskih zgrada u Dobrilovini počela je 1593. godine, tako da je cjelokupni manastirski kompleks završen 1610. godine.
Živopis manastira počeo se pisati 18. aprila 1620. godine. Uticaj manastira Dobrilovine bio je značajan kako na mjesno stanovništvo, tako i na okolne knezove pa i šire. Njegov uticaj se osjećao u cijelom Potarju. Dobrilovina je bila središte okupljanja prvaka sa šireg područja Potarja i Polimlja, gdje su donošene važne odluke o pružanju otpora turskoj sili.
Tragovi ljudskog života durmitorskog kraja datiraju još od vremena paleolita u okapinama i pećinama, privremenim ili stalnim staništima lovaca i stočara. Najstarija svjedočanstva o davnašnjem boravku čovjeka u kanjonu Tare potiču iz Gornje Dobrilovine. U Šalintrači i Đurovoj pećini pronađeni materijalni dokazi potiču iz paleolita i metalnog doba. Nizvodno od Đurđevića Tare u Leverima, sačuvani ostaci gradine ukazuju na prvo naselje osnovano tokom bronzanog doba. Na lokalitetu Jularica i iznad Luka na Žugića guvnu, u Tepcima, kao i u Vodenom dolu, veći je broj neistraženih ilirskih tumula.
U Lever Tari, pored karavanskog puta koji je u antičko doba povezivao Nikšić (municipijum Adverba) i municipijum S u Kominima kod Pljevalja, na lokalitetu Preslica u prirodno zasječenoj stijeni uklesan je u polju paganskog žrtvenika natpis posvećen orijentalnom božanstvu Mitri, čiji je kult u II i III vijeku naše ere poštovan širom rimskog carstva. Na prostoru Parka i užem okruženju brojne su srednjevjekovne nekropole, koje mještani nazivaju ”grčka” ili ”rimska” groblja, sa obiljem stećaka iz XIV i XV vijeka. Najzanimljiviji stećci su sa dekorativnom plastikom ljudskih i životinjskih figura i sa scenama lova, u Novakovićima, Barama Žugića, Baćevniku, Tepcima, Begovoj ravni, Boričju.
Bogato i slojevito kulturno-istorijsko nasljeđe Durmitora može se pratiti od najstarijih praistorijskih epoha do danas, gdje su se kontinuirano smjenjivali uticaji raznih kultura. Sačuvani ostaci praistorijskog doba karakterišu više tumula (grobnih humki), koje svjedoče o boravku Ilira na ovom prostoru. Iz vremena rimske dominacije ostali su jasni dokazi na širem prostoru Parka – cipusi, kameni mostovi, karavanski putevi.
Srednjevjekovnom periodu pripadaju nekropole sa stilizovanim stećcima, ruševine turskih mostova i karaula duž stare crnogorsko-turske granice, razvaline drevnog utvrđenja Pirlitor iznad Levera i tri manastira u dolini Tare, u Dobrilovini, Dovolji i u Đurđevića Tari, nastali od XV do XVII vijeka. Durmitorski kraj baštini raznovrsno tradicionalno graditeljsko nasljeđe sa pojedinačnim primjerima seoskih kula brvnara, a na katunima savardaci, jatare, kolibe i na tokovima rijeka drvene vodenice i valjanice.
Posebnu vrijednost kulturne tradicije predstavlja narodno duhovno stvaralaštvo iskazano kroz legende i predanja, anegdote i poslovice, epsku poeziju i partizanske pjesme, inspirisane prirodom, ličnostima i događajima durmitorskog kraja.
Graditeljstvo tradicionalne arhitekture, koje sve više nestaje, ima značajno mjesto u sklopu kulturne baštine durmitorskog kraja. Narodnu arhitekturu karakterišu tipovi seoskih kuća zidane u kamenu, ili građenih od brvana sa kamenom podzidom, sa strmim krovovima pokrivenih ražanom slamom, šindrom, klisom ili šticom. To su kuće prizemljuše, prave kule, brvnare i kule na ćelicu. U zimskim staništima i u katunima, ljetnjim čobanskim stanovima u planini, koriste se staje, kolibe i savardaci, jatare, kućare, torovi i torine. Brojni katuni su uglavnom formirani iznad sela u dolovima planinskog masiva (Šljivansko, Borev do, Kaluđerski katun, Dobri do, Ališnica, Veliki i Mali Štuoc, Lokvice, Orin katun, Šibalića katun, Pašina voda i dr.) Na tokovima rijeka služile su vodenice i valjanice (stupe). Vodenice su rađene kao brvnare, a bilo je i zidanih od kamena. Postojale su na Mlinskom potoku, Sušici, Tepačkom potoku, Ograđenici, Bukovici, Komarnici.
Prema nekim starim legendama, grčki bogovi sa Olimpa, izabrali su baš Durmitor za svoje odmaralište i počivalište. Durmitor je mitska planina i za nju se vezuju mnogobrojne legende i mitovi. Skoro da ne postoji toponim koji nije vezan za zanimljivu priču, koja zapravo iskazuje moć i snagu Durmitora. Samo neke ćemo pomenuti, ostali neka ostanu plod mašte ili ličnog saznanja.
Pogledaj brošuru o legendama Durmitora!
Stasit momak po imenu Todor zavolio je lijepu djevojku Ružicu iz susjednog sela. Bio je mlad i snažan.
Planinske vile koje su obitavale u šumama visokih vrhova Durmitora, zalaskom sunca spuštale su se u podnožje planine kako bi zaigrale kolo na livadama punim cvijeća. Držale bi se za ruke i plesale svojom igrom praveći krug. Vile su bili izuzetne ljepote i zavodile su i najbolje muškarce. Samo odabranima je bilo dozvoljeno da igraju u njihovom u kolu.
Jednom ga pozvaše na planinu u svoje kolo, pod uslovom da ništa od oružja ne nosi sa sobom. Ali Todor zaboravi da ostavi nož, koji je kao čobanin uvijek nosio. Došao je vilama i dugo uživao u njihovim igrama. Onda vile vidješe njegov nož. Naljutivši se zbog noža, a možda i iz zavisti prema Todorovoj ljubavi prema Ružici, podigle su ga u oblake i bacile niz litice.
Po predanju, Todor je pao na grudi i pritom odlomio jedan dio planine. Tako je vrh u neposrednoj blizini Prutaša dobio ime Gruda. Todor je svoj vječni mir našao u dolini, pod planinom, a dolina dobila ime po njemu – Todorov do.
Ružica se zbog gubitka i velike tuge uputila ka planinama na suprotnoj strani, iz kojih se nikada više nije vratila.
Dok su pastiri žalili za Todorom i njegovom lijepom Ružicom, vile su se radovale osveti, slavile uz pjesmu i ples na vrhu planine. Nakon igre, umorne i isprepletane u krug, zaspale.
Pastiri su smislili kako da se osvete za Todora i Ružicu. Svoje pastirske štapove i grane upleli su u merdevine i neopaženo popeli uz najstrmije litice planine. Na samom vrhu zatekli su vile u snu. Iskoristili su zgodnu priliku i uvezali u jedan snop njihove zlatne kose, a potom kosu privezali za crnu stijenu koju su gurnuli niz planinu. Nepodnošljiva bol je probudila vile, a njihovi očajnički krici odzvanjahu planinom.
Teške stijene su im iščupale kosu, a one time izgubile svoju moć. Sakrile su se duboko u pećinu na Durmitoru, koja sada nosi naziv Vilina pećina. Ostadoše grane i pastirski štapovi – prutevi – koji vremenom postadoše kamen i tako dadoše ime ovoj planini: Prutaš.
U drugoj verziji legende, vile su pokušale svojim dugim noktima da se zadrže za stijene, kako se ne bi sunovratile u ambis. Površinu stijena su tako izgrebale i ostavlile duboke tragove za sobom – pruteve, koji se i danas mogu vidjeti.
Prutaš nije impresivan samo kada se posmatra iz podnožja. Omiljen je među planinarima, jer sa njegovog vrha pruža jedan od najboljih pogleda na Durmitorski kraj.
- ALIŠNlCA – katun, dobio ime po travnatim dolovima (ališnicama)
- ALUGE – Selo na izlasku iz kanjona Tare, prema Žabljaku, (Aluga -uma)
- ALUŠKI POTOK – po selu Aluge
- ARBANAS POLJANA – dobila ime po Arbanasima (Arnautima, Albancima), koji su tu izginuli
- BABOVA DOLINA – po Babu (Krstajiću) koji se tu sklonio od nevremena
- BAJILOVlĆA SIGE – po porodici Bojilović
- BALAŠICA – po Balši (bratu Voivode Momčila), koji je tu živio
- BANDIJERNA – po tome što liči no bandijeru (banderu, stub)
- BANJSKI KATUN – po Banjanima
- BARANSKE KOLIBE – po porodici Baranin, koja je tu imala svoj katun
- BARE KRSTAJlĆA – po vlasnicima Krstajićima
- BARE ŽUGlĆA – po porodici Žugić
- BARICE – po malim lokvama – barama, koje tu nastaju u jesen i proljeće
- BARNI DO – okolina Barnog jezera
- BARNO JEZERO – po tome što liči na baru. Veći dio jezera pokriva travnata zelena površina.
- BAVANI – po porodici Bavan, koja je tu nekada izdizala sa stokom
- BEGOVA BARA – po nekadašniim vlasnicima Selmanovićima, begovima iz Pljevalja
- BEGOVINA – po Turčinu – begu koji je tu pogubljen
- BEGOVO POLJE – po nekadašnijm vlasnicima Selmanovićima, begovima iz Pljevalja
- BEZIMENI VRH – istaknuti vrh na Durmitoru, u blizini Bobotovog kuka
- BIJELA STIJENA – po bijeloj boji krečnjačkog mlijeka (vode koja izlazi iz stijena i rastvara krečnjak)
- BIJELA VRELA – dobila ime po velikoj količini krečnjaka i po tome što pjenušaju kod otapanja snijega ili padanja kiše
- BIJELE STIJENE – dobile ime po bijelom krečnjaku
- BILJEGOV DO – dobio ime po čobanima koji su gađali biljeg (metu) iz puške
- BISTRlCA – selo dobilo ime po istoimenoj riječi
- BLATO – dobilo ime po blatu za vrijeme kiše
- BOBAN – dobio ime po čobanu Bobanu
- BOBOTOV KUK – najveći vrh Durmitora. Dobio ime po porodici Bobota, koja je izdizala iz Banjana sa stokom na pašu.
- BOBOVO – selo pod Ljubišnjom, dobilo ime po bobu koji je tu uspijevo
- BOBUTOVA GREDA – po porodici Bobuta iz Banjana, koja je tu (ispod grede), imala svoje kolibe
- BOGOMOLJA – stanovnici su se na tom mjestu molili Bogu, jer nijesu imali crkvu
- BOLJ – katun porodice Bolj koja ie nekada živjela u Komarnici
- BOLJSKE GREDE – po katunu Bolj
- BORJANICE – nekada bile obrasle mladim borom
- BORJE – selo istočno od Tepačkog polja. Dobilo ime po bijelom boru.
- BOROVA – nekad bila obrasla borovom šumom
- BOROVA GLAVA – brdo u blizini Brenova. Dobila ime po borovima, kojima ie nekad bilo obraslo
- BOTUN – po porodici Botun, koja je tu nekada živjela
- BRANIŠ DO – po zabranu – branjenju da u njemu stoka pase, da bi se kosila trava
- BREGOVI -uzvišenja nad ravnicom
- BRENOVO (BRANOVO) – po tome što su mještani produbljivali korito potoka i tako branili okolno zemljište od poplava
- BREZA – dobila ime po brezama
- BRNJEVINA -po nadimku brnja (ili brnjaš -konj koji ima bijelu biljegu od očiju do njuške)
- BROJIŠTA -tu se brojila stoka da se vidi da se nije nešto izgubilo
- BUČUM -po porodici Bučum, koja je tu nekada imala stale
- BUDEČEVAČKI BROD – gaz na rijeci Tari, kod velikog mosta
- BUDEČEVICA -po porodici Budečevac, koia je tu nekada živjela
- BUJKOV KAMEN -po Bujku triftaru (splavaru), koji se tu utopio
- BUJOVO SEDLO -po Buju, koiem ie tu pukao kolan (remen kojim se pričvršćuje sedlo za konja) i palo mu sedlo sa konja
- BUK ARANĐEL- po blizini manastira Arhangela Mihaila
- BUK – mjesto na rijeci gdje voda pjenuša
- BUK BIJELI KAMEN – po bijelom kamenu, preko koga se preliva voda
- BUK NEVIĐEN – po tome što se ne vidi, dok se ne dođe u njegovu neposrednu blizinu
- BUK SOKOLOVINA – po ptici sokolu, koji je nastanjen u Tarskim gredama
- BUK ZAMRŠTEN – po tome što što izgleda kao da je zamršen
- BUK ŽUTO PRLO – dobio ime po žutoj boji okoline
- BUKOVE DOLINE – nekada bile obrasle bukovom šumom
- BUKOVICA – mijesto i rijeka, koji su dobili ime po bukovoj šumi
- BUKOVIČKA GORA – po bogatstvu bukove šume
- BUREV DO – nekada bio obrastao borovom šumom i nepravilnom jezičkom upotrebom dobio ime Burov
- BUSIKA – livada obrasla posebnom vrstom trave koja se zove busika
- CIJEPAC – opšti naziv za dio imanja dobijen prilikom diobe (cijepanja) braće. Ime dobija po vlasniku, na primer Kićin, Batrićev…
- CREPULJ POLJANA – po tome što su čobani pekli hljeb pod crepuljom (biljka širokih listova)
- CRIJEMUŠA (SRIJEMUŠA) – vrsta trave, koja se može jesti
- CRKVINE – dobila ime po ostacima crkve
- CRNA PODA – dobila ime po staništu crnog bora. Tu je jedini rezervat crnog bora u Evropi
- CRNI VRH – po tome što je obrastao borom
- CRNO JEZERO – po crnogoričnoj šumi što se u njemu ogleda. Po legendi, stvorio ga je Sveti Sava, da kazni neposlušne kaluđere, koji se nijesu pridržavali crkvenih kanona
- CRVENA GREDA – po crvenoj boji njenih stijena
- CRVENA PEĆINA – po crvenkastoj boji njene unutrašnjosti
- CRVENA STIJENA – po boji stijenja
- CVIJIĆEVA ORNICA – njiva (na kojoj se sijalo žito), dobila ime po Cviju Spasojeviću, prađedu Jovana Cvijića
- ČAIRI – dolovi obrasli travom -sjenokosi
- ČAMOVINE – po jelovoj i smrčevoj šumi (čamovini)
- ČANČIĆI – izvori vode, koji liče na čanke, po čemu su i dobili ime
- ČARDACI -Turci su tu nekada imali svoje čardake
- ČARDAK -po Čardaku, koji su tu podigli Turci
- ČARKOVA KOSA – po Turčinu Čarku
- ČARKOVO POLJE – po Turčinu Čarku, koji je tu ubijen sabljom (posiječen)
- ČAUŠIŠTA -tu su se odmarali čauši – glasnici
- ČELINA -mjesto gdje periodično izbija voda i puni basen Crnog jezera – liči na čelo
- ČIPČIJE – po stanovnicima koje su tu naselili Turci, a bili su u položaju čipčija – kmetova koji obrađuju spahijsku zemlju
- ČISTA STRANA – po tome što na njoj nema kleke, niti drugog drveća
- ČOLOVA BOSAČA – po ČoIu, koji ie tu živio
- ČVOROV BOGAZ – po Čvoru (Milutinu Baraninu), koji ie tu lovio divokoze
- ĆIPOROVAČA – po čobaninu Ćipuru
- ĆIROVA PEĆINA -drugi naziv za Bobotov kuk, dobio ime po Ćiru (Stijepoviću) koji je tu u lovu iz nepažnje ubio sina
- ĆIROVA POLJANA -po Ćiru (Baraninu)
- ĆOR BUDŽAK -po Ćor Simu (Džakoviću)
- ĆOSOV POLJANAK -po Ćosu (Novoselu)
- ĆUROVAC (ĆUREVAC) -po čobanima koji su sa njega gledali – ćurili u Taru
- ĆURUKAČA – po ćurukanju fazana
- DAKlĆA PEĆINA – dobila ime po Spasoju Dakiću, koji se tu krio i u njoj poginuo
- DEBELI NAMET – područje pod snijegom koji nikada ne okopni
- DERNEK -dobio ime po tome što su se tu skupljali čobani i dernečili (sijelili, zabavljali se)
- DIKIĆA STRANA – po vlasnicima Dikićima
- DIVLJAKA -po voćki divljaci (vrsta divlje jabuke)
- DOBRA VODA – izvor kod Motičkih potoka, dobio ime po bistroj i hladnoj (dobroj) vodi
- DOBRI DO -dobio ime po dobroj ispaši za stoku u toku ljeta
- DRAGA – rijeka I kanjon, koji su dobili ime po čobanici Dragi
- DRAGIŠNICA – po Dragi Nikitoviću, koji je tu sahranjen
- DRAŠKA USOV – dobila ime po čobaninu Drašku, koji je tu nastradao
- DUBOKI DO – po dubini većoj nego ostali dolovi
- DUGAČKA VLAKA – vrlo izdužena dolina
- DURMITOR – postoje tri tumačenja ovog imena. Po jednom, tu su se odmarali bogovi, pa Durmitor znači “odmaralište bogova”. Po drugom tumačenju, ovo ime je nastalo od “dormire”, spavati i “tores”- tvrdo, te bi Durmitor značilo tvrdo ili slatko spavanje, i po trećem , a to je da je Durmitor rijec keltskog porijekla i znaci vode sa planina
- DUŠKO VALJE – po stanovnicima sela Duži
- DŽABASANSKA GRADINA – po ostacima zgrada porodice Džabasan
- DŽABASANSKE GREDE – po porodici Džabasan
- DŽEKOVA STOLICA- po Džeku Kaljeviću
- DŽILIT- brdo koje liči na srednjevjekovno oružje džilit. Po nekima, ime je dobilo po obadanju – džilitanju goveda
- DŽUVERI – po porodici Džuver
- ĐAVOLJE LAZI – dobile ime po verovanju da tu prelaze đavoli sa jedne na drugu stranu Tare
- ĐEVIČ KAMEN – dobio ime po đevojci, čiji su se svatovi izmeli (smrznuli se u mećavi), a ona je preživjela
- ĐUROVO BRDO – po Đuru Šamšalu
- GABELJA – po gabeljima ( Romima, Ciganima), koji su tu podizali šatore
- GADŽEVINE – po porodici Gadža, koja je tu nekada živjela
- GAJOVA LOKVA- po Gaju, koji je tu dogonio stoku na pojilo
- GAJSKI BUNAR- po selu Motičkom gaju u kome se nalazi
- GALOV KRŠ- po Galu, koji je tu nastradao
- GOLA KOSA- po tome što na njoj nema šume
- GOLO BRDO- brdo iznad Motičkog gaja, koje nekada nije bilo obraslo šumom
- GOLOGLAV- glavica, iznad sela Tepca, koja nije bila obrasla šumom
- GORNJE I DONJE POČIVALO – dobilo naziv po počivanju (odmaranju) putnika, koii su isli iz Tepaca za Nadgoru
- GOVEĐE JEZERO – po govedima koja tu doloze na vodopoj (pojilo)
- GOVEĐI BOGAZ – po govedima koja tuda izlaze sa Jablan bare
- GOVEĐI DO – po govedima koja su se tu napasala
- GRABOVlCA – nekada katun sela Komarnica, sada stalno naselje, dobilo ime po grabovoj šumi, kojom je bilo obraslo
- GRABOVIČKI IZVORI – po selu Grabovici
- GRADINA – po ostacima srednjevjekovnog grada. Ima ih više.
- GRANIN PAS – po Grani (Đerković) koja je tu pala i tako poginula
- GRČKO GROBLJE – po narodnom vjerovanju da su se tu sahranjivali Grci, koji su u okolini živjeli
- GRLlĆ – po tome što liči na grlo (uzak prolaz)
- GRUDA – po širu u grudama, koji su nosili čobani za užinu
- GUBAVlCA – po vršti gljive parazita na drveću (od bukove gube, dobija se trud za potpaljivanje vatre)
- GUJINA VLAKA -po gujama (zmijama) kojima je tu stanište
- GUJINJAK – po gujama (zmijama) koje tu žive
- GUSIN DO – po čobanu Gusu
- GUVANCE – malo guvno gdje se nekada vršilo žito
- IKOVlCA BARA – po Iku (Nikitoviću)
- ILIN DO – po Iliji
- ILJADNlCA – po tome što su se tu “iljadile” ovce (bilo ih je na hiljade)
- INĐINI DOLOVI – po Draguni Šibalić zvanoj Inđa
- IVAN DO – zaselak koji je dobio ime po Ivanu (Šibaliću)
- IVAN GLAVlCA – po Ivanu koji je tu prvi podigao kolibu
- IVOV RT – po mladićama ive (koju je kasnije zamijenila bukova šuma)
- IVOVAC – nekad obrastao ivom (vrsta vrbe)
- IZMEĆAJ – po metanju (stavljanju) hrane stoci
- JABLAN BARA – po cvijetu jablanu, kojeg tu ima u izobilju
- JABLAN GLAVICA – po cvijetu jablanu
- JABLAN JEZERO – po cvijetu jablanu, koji raste u njegovoj okolini
- JABLANOVA DOLINA – po cvijetu jablanu
- JAGNJEĆI DO – po jagnjadima, koja su se po njemu napasala
- JAGNJILO – po jagnjenju ovaca
- JAKOVLJEV SPOMENIK – mjesto pogibije narodnog heroja Jakova Ostojića
- JAKŠIĆA MLIN – po vlasnicima I graditeljima Jakšićima
- JAMIN DO – po jami na dnu dola
- JANKOVIĆA PRODO – po porodici Janković, ispod čijih kuća se nalazi
- JAPISKA USOV – po japiji (drvenoj građi), koja se po njoj spuštala do rijeke
- JAREBICE – po pticama jarebicama, koje se tu gnjezde
- JASENOVAC – po jasenovom drveću
- JASIK – po jasikovini
- JASIKOVA GORA – po drvetu jasika, kojim je obraslo
- JASIKOVA KOSA – po jasikovom drveću
- JASIKOVAC – po jasici, kojom je obrastao
- JASIKOVO RAME – po drveću jasikama, kojim je obraslo
- JATARE – po privremenim zgradama, na brzinu podignutim
- JAUKOVICA OMAR – bukov šumarak, dobio je ime po porodici Jauković
- JAVORJE – selo dobilo ime po obilju javora
- JAVOROVAČA – po drveću javora, koje je tu nekada dominiralo
- JEČMIŠTE – pogodno za sijanje ječma
- JEJAČA – po jejinama (sovama) koje tu prebivaju
- JEJEVCI – po jejinama (sovama) koje imaju tu stanište
- JELEN PEĆINA – po rogovima jelena, koji su tu pronađeni
- JELOV (JELOV) – po jelovini (jelovom drvetu)
- JERININO KORITO – po zloglasnoj Jerini, koja je tu pojila konje
- JEZERA – podgorina (područje ispod planine) Durmitora dobila ime po obilju vode – jezerima
- JEZERAC – po tome što se s proljeća (kad se sneg otapa) I s jeseni (kada padaju obilne kiše) “zajezeri” – pretvori se u jezero
- JEZERSKA GORA – po šumi oko Zabojskog jezera
- JEZIČKA BARA – dobila ime po tome što liči na jezik
- JEZIK – po tome što liči na jezik
- JOVIĆI – po Jovićima
- JOVIN VRH -po Jovu, koji je tu nastradao
- JUNČE DO – po jalovoj stoci (junadima) koje su tu držali Jakšići
- KABLENI DOLOVI – po tome što liče na kablove (drvene posude za mužu ovaca, koza i krava)
- KABLlCA BORJE -po kablićima u koie se muže varenika (mlijeko)
- KALUĐEROVAČA -po Kaluđerima koji su se tu sklanjali ispred Turaka
- KALUĐERSKA GLAVA -po kaluđeru kome su tu Turci odsjekli glavu
- KALUŠIĆI – po porodici Kalušić
- KAMENJAČA – po udubljenju u kamenu u kome se sakuplja kišnica (ima ih više a najpoznatija je kod Ćurevca)
- KARADŽlĆA DOLOVI – katun, dobio ime po porodici Karadžić koja je tu ljetovala
- KARLlCA (KALICA) – po tome što liči na karlicu
- KAROV IZVOR – izvor na putu ispod Stožine koji je otkrio i uredio Bogdan zvani Karo (Krstajić)
- KATALININO VRELO – po Katalini (Katarini) ženi Hercega Stjepana
- KATAVE -po katavama (privremenim nastambama od granja i drveća) koje su tu podizali mještani Motičkog gaja bježeći ispred Niiemaca u II svjetskom ratu
- KATIN DO – po čobanici Kati
- KATUN POD PLOČU – dio katuna u Dobrom dolu (ispod ploče – velike ravne stijene)
- KATUNIŠTA – po ostacima nekadašnjeg katuna
- KIĆIN UBO – po vlasniku Kići (Nikitoviću)
- KIPIN – liči na kip
- KLADA – mjesto dobilo ime po kladama od bora
- KLEKNATA GLAVA – liči na glavu koja je obrasla klekom (bor krivulj)
- KLEKOVE STRANE -po klekama bora krivulja
- KLJUNAK -liči na kljun ptice
- KNEŽEVIĆA ZAGORAC – dio Zagorca (livade iza gore – šume) koji pripada selu Kneževići
- KOBILlCA BORJE – po kobilama koje su se tu sklanjale od nevremena
- KOBILJI DO – po kobilama koje su tu dogonjene na pasu
- KOBILOVACA – po kobilama koje su se tu ždrijebile
- KOBILSKA GLAVA – liči na glavu kobile
- KOČA DO – zaselak sela Podgore, dobio ime po čobanu Koči
- KOJINE VLAKE – po čobanici Koji (Novosel)
- KOLIJEVKA – po tome što liči na kolijevku
- KOMARNICA – selo I rijeka, koji su dobili ime po rijeći KOM (ostatak posle cijeđenja grožđa
- KOMARSKA POLJANA – povlasnicima, koji su se doselili iz Komarnice
- KOMARSKI KRAJ – po naseljenicima iz Komarnice
- KOMARSKO – POŠĆENJSKI KRAJ – sela naseljena iz Komarnice Pošćenja
- KORITA – po tome što liče na korito
- KOTARIŠTA – tu su nekada podizani kotarovi (ograde za stogove sijena)
- KOVAČEV PANJ – po kovačima, koji su tu palili ćumur (drveni ugalj)
- KOVAČKA DOLINA – po porodici Kovačević, koja tu živi
- KOVČEZI – liče na kovčege
- KOVČICA – selo dobilo ime po tome što kovča (kopca – povezuje) polje i planinu
- KOZJI VRH – po kozama
- KRAGULJAC – po ptici kraguju, koji je tu prebivao
- KRALJEVA STOLICA – po kralju Nikoli koji je tu sedio
- KRČIJE – po krčenju šume
- KRIČKO POLJE – po neslovenskom plemenu Kričima, koji su tu nekada živjeli
- KRLJE – po ostacima posječenih borova – krljama
- KRMEĆE BLATO – po divljim svinjama – krmadima, koje su se tu rashlađivale, valjale u blatu
- KRSTAC – po ukrštanju staza i puteva
- KRSTAJIĆA POTOCI – po porodici Krstajić, koji se vlasnici zemljišta, kroz koji prolaze potoci
- KRUŠKOV RT – po drvetu kruške
- KRVAVAC – izvor koji je dobio ime po tome što je drobnjački vojvoda Lapac, ubio Kričkog vojvodu Kaloku, pa je od krvi voda pocrvenjela
- KUĆIŠTE – tu su se nekada nalazile kuće
- KULINA – vrh iznad Savine vode, koji je Svetog Savu, kad je tu izašao sa svojim đakom, podsjetio na kulu
- KURDELJI – po porodici Kurdelj
- KUSTURINA GLAVICA – po Kusturu koji je tu imao kolibu
- KUŽNI DO – po bolesnicima, koji su tu umirali od kuge
- LASTVA – travnata površina u gredama – liticama
- LALETIN DO – po Laleti, bratu vojvode Momčila
- LALOV POČINAK – po LaIu (Pušonji)
- LAUŠEVIĆI – po porodici Laušević
- LAVICA BRDO – po Lavicima, koji su tu nekada živjeli
- LAZ – mjesto na kojem je iskrčena šuma, ima ih više
- LEDENA PEĆINA – po obilju ledenog nakita u njoj
- LEDENI DO – po ledu i snijegu
- LEDENI IZVOR – po ledenoj vodi
- LEVER TARA – selo dobilo ime po stražarima Leverima (Neferima), koji su tu stolovali
- LEVERSKI MOST – po Leverima, koji su ga čuvali
- LICE – strana okrenuta suncu – liči na obraz -lice
- LIPOVA RAVAN – po lipovoj šumi
- LIPOVAC – po lipovoj šumi
- LISOVlCA ŠUME – po porodici Lisović, koja je tu nekada imala stoke
- LOJANIK – po tome što liči na loj
- LOJOVINE -po muslimanskoj porodici Lojo koja je tu imala svoje katune
- LOKVICE – katun koji je dobio ime po lokvama
- LOMNO ŽDRIJELO – po izlomljenom komenju
- LUČEVAČA -po crnom boru (luč), koji je tu nekada rastao
- LUČINO KUĆIŠTE – po Luki koji je tu nekada imao kuću
- LUČIN VRH – po Luki
- LUKA – po pristajanju splavova i plodnoj zaravni
- LUKE NINKOVIĆA – po Ninkovićima, koji su tu nekada živjeli
- LJUBOV BRIJEG – po vlasniku Ljubu (Gujiću)
- LJUC (LUČ) – po ponjevima crnog bora, od kojih se dobijao kvalitetni luč
- LJUTICA – vrelo, dobilo ime po porodici Ljutić, koia je tu nekada živjela
- MACANSKA POLJANA – po prvim naseljenicimo – Macanima (prezime porodice)
- MACKOV DO – po divlijm mackama
- MAJČINA GLAVlCA -tu je najbolje uspijevao ječam, za koga se kaže do je majka svih žita
- MALA CRNA GORA – selo dobilo ime po crnogoričnoj šumi
- MALA RBATINA -liči na rbat životinje po čemu je i dobila ime
- MALI PAS – po Vukašinu (Baraninu), koji je tu pao sa visine od 30 m i ostao živ
- MARICA – izvor, dobio ime po čobanici Marici
- MARIĆA BARE – po porodici Marić, koja je nekada bila njihov vlasnik
- MARIĆA BUNAR – bunar u selu Podgora, dobio ime po porodici Marić
- MARKOVA STRANA – po Marku Novoselu
- MAZIN GROB – po Nikoli Maziću, koji se tu pomeo (smrznuo)
- MEĐED – jedan od vrhova Durmitora, dobio ime po medvjedu, jer na njega liči
- MEĐEĐI DO – tim putem su prolazili medvjedi s jeseni i proljeća
- MEĐUGORJE – nalazi se među gorama (šumom)
- MEĐUŽVALJE – po žvalama, ustima, jer se nalazi između dva brda, kao među žvalama
- MEKI DO – po bogatstvu trave, koja je gusta i meka, kada se gazi
- MESNI POTOK – po ukradenoj stoci, koja je tu klana i meso sakrivano
- MEŽDO – selo dobilo ime po Mežu (koji je tu zimovao sa stokom)
- MIĆOV POLJANAK – po Miću Šamšalu
- MIJAILOV DO – dobio ime po Mijailu
- MILIĆEV GROB – po Miliću triftaru (splavaru), koji se utopio u Tari i tu je sahranjen
- MILINKOV GROB – po Milinku (Macanu), koji je tu sahranjen
- MILJEVCA BARA (STEVOVA BARA) – po Stevu (Stijepoviću)
- MILOŠEVA LOKVA – po Milošu, koji je tu dogonio stoku na pojilo
- MININ BOGAZ – po lovcu Mini (Šamšalu)
- MIOC GAJSKA POLJANA (VELIKA I MALA) – po čobanu Miocu, koji je tu čuvao ovce
- MLADENOVICI – po porodici Mladenović
- MLJEČNI DO – po kvalitetnoj travi, sa koje ovce daju dosta mlijeka
- MLJEČNI DOLOVI – po kvalitetnim pašnjacima sa kojih ovce odlično mliječe, odnosno daju dosta mlijeka
- MLINSKI POTOK – po velikom broju mlinova (vodenica), koji su se nekada na njemu nalazili
- MODRO JEZERO – po modroj boji vode
- MOKRA STIJENA – po kapima vode, koje se niz nju slijevaju
- MOTIČKI GAJ – selo dobilo ime po Tomi (Vukoviću) koji je tu ubio Turčina motikom
- MOTIČKI POTOCI – po Motičkom gaju, ispod koga teku
- MOTIČKO GROBLJE – na Javorovači. Po Vukovićima – Motikama, koji su se tu nekada sahranjivali
- MRAMORJE – po mramorima (grobovimo)
- MRČAJ – po gustoj mračnoj šumi
- MRČAJEVAC – po gustoj, tamnoj (mračnoj) šumi, kojom je obrastao
- MRCINA DOLINA – po uginuloj stoci (mrcini)
- MUŠOVA KOLIBA – po vlasniku Mušu (Milutinu Baraninu)
- NADGORJE – iznad gore (šume)
- NADGORA – selo koje se nalazi iznad gore (šume)
- NAŠĆENJE – nad stijenama
- NEBESKA SOA – jedan od vrhova Durmitora, dobio ime po soi (podupirač) – sobom nebo podupire
- NEDAJNO – selo dobilo ime po stanovnicima, koji po predanju nisu dali da se tu napravi manastir
- NEŠOVA KOSA – po vlasniku Nešu
- NIKITOVIĆA PEŠELJEVICA – Nikitovića – po Jevtu Nikitoviću, Pešeljevica -po nekadašnjim vlasnicima Pešeljima
- NIKOLIN DO – po čobanu Nikoli, koji je tu nastradao i sahranien
- NOVAKOVlĆI – selo dobilo ime po prvim naseljenicima, koji su se preživali Novakovlć (potomci Novaka Žugića)
- NOZDRUĆ – liči na nozdrve
- NJEGOVUĐA – po sastajanju hajduka na Đurđevdan. “Nije tu nego vođe” (Njego- vođe -Njegovuđe)
- OBLA GLAVA – po tome što liči na ošišanu glavu
- OBRUČINA – liči no obruče
- OBZIR – po Marku Kraljeviću, koji se “obazreo” kada je po legendi na Šarcu preskočio sa jednog kraja kanjona Tare na drugi, da vidi odakle je skočio.
- OĐA – strmi uspon uz koji se ide (odi) iz sela Tepaca na Ćurevac
- ODZINA GLAVlCA – po hodži, koji je tu pogubljen
- OGORELOVAC – po ogorelini poslije požara
- OGRADE – po podignutim ogradama oko njiva
- OGRAĐENICA – selo dobilo ime po ogradama
- OGRAĐENICKI MLINI – dobili ime po selu Ograđenici, čiji su seljani bili vlasnici mlina
- OKNO – liči na okno (prozor)
- OKO – izvor koji liči na oko
- OMAR – dio zemljišta koji je obrastao bukvom (omarom)
- OMEROVA JAMA – dobila ime po Omeru, koji je tu pogubljen i bačen
- ORAŠAC – dobio ime po orasima
- ORIN KATUN – po Ori, koji je tu imao svoje kolibe
- ORNICE – po oranim njivama – oranicama
- OSOJNE GREDE – litice zagrađene od sunca (suprotno od prisoja, koji je okrenut suncu)
- OSREDAK – nalazi se na sredini, između Velikog i Malog Crnog Jezera i spaja ih
- OSTAVNI KRŠ – dobio ime po ostavljanju i zakopavanju namirnica i stvari, prilikom zbjegova od Turaka
- OTOKA – periodična rijeka, kojom otiče voda iz Crnog Jezera
- OVČENO POLJE – dobila ime po ovcama, koje su tu pasle s jeseni i proljeća. Po drugima, ime je dobilo po sijanju ovsa
- OVČI BOGAZ – po stazi ovaca, kojom su izlazile sa Jablan bare na Crvenu Gredu
- OVČI BROD – gaz dobio ime po ovcama, koje su tu pregonjene preko Tare
- PALEŽ – selo dobilo ime po paljenju šume, da se dobije obradiva zemlja
- PALJEVINE – po paljenju šume
- PANALJ – međa između Pošćenjske i Komarske planine (ispaše) – “dovde, pa ne dalje”- panalj
- PANJEVI – po ostacima posječenih stabala
- PARIPOVO POLJE – po paripima, pastuvima, koji su se tu napasali
- PAŠINA GOMILA – tu je kamenovan Redžep paša i njegov brat Hajduk hodža
- PAŠINA VODA – dobila ime po pogubljenom Mustaj paši Selmanoviću, koga je 1705. godine pogubila Anđelija Kosorić, i tako osvetila svog muža, vojvodu Iliju
- PAŠINAC – izvor koji je dobio ime po Mustaj paši Selmanoviću, koji je tu logorovao sa vojskom, prilikom pohoda na Drobnjak 1705. god.
- PEJOV DO – dobio ime po Peju Jakšiću
- PEJOVIĆA PEŠELJEVICA – Pejovića – po porodici Pejović, Pešeljevica – po nekadašnjim vlasnicima Pešeljima
- PENDREK DO – naselje gdje su milicioneri prvi podigli kuće
- PESKARA – po pijesku
- PETROVA STRANA – po vlasniku Petru (Kasalici)
- PETROVlCA – dobila ime po bratu vojvode Momčila, Petroniju
- PILJEVAC – izvor dobio me po piljcima, kamenju koji se nalazi na njegovom dnu
- PIRLITOR – dobio ime od dvije riječi: “pir” -gozba i Iito” – stijena; što znači “gozba na stijeni”
- PISTALINE – po tankom mlazu vode, koji pisti -curi
- PJEŠČANIK – po pijesku
- PLEĆE – jedan od vrhova Durmitora, dobio ime po plećima, na koje liči
- PODA – po zaravni što liči na pod
- PODGORA – selo koje se nalazi ispod gore (šume)
- PODINČA DOLINA – po Podinčićima koji su tu imali štale
- POGLEDINA – po lijepom pogledu na sve strane
- POGLEDNI KRŠ – po pogledu što puca na sve strane
- POLICE – liče na police u kolibama
- POLJANCI – po tome što liče na poljanu, ali su po površini mnogo manji
- POLJANE – dobile naziv po zaravni
- PONOR DANILOVlĆA – po vlasnicima Danilovićima
- PONOR ŠIBALlĆA – po porodici Šibalić
- PONORI – po poniranju vode
- POŠĆENJE – po jednoj verziji, dobilo je ime po poštenju stanovnika. Po drugoj, Pošćenje potiče od “prolaz proz (kroz) stijenje”
- POŠĆENSKA DOLINA – po Pošćenjanima
- POŠĆENSKA STRANA – poPošćenjanima (od Panalja do Sljemena)
- POŠĆENSKI KATUN – po vlasnicima Pošćenjanima
- POŠĆENSKI KRAJ – selo dobilo ime po naseljenicima iz Pošćenja
- POŠĆENSKO JEZERO – po Pošćenjanima koji su oko njega imali svoje katune
- POSLANIŠTE – zaselak sela Javorje, dobio ime po slanju poruka u Komarnicu odakle su se doselili Krstajići (Čančarići)
- POTRK – dobio ime po trkama konja
- POVRATAK – po vraćanju stoke od čobana
- PREVIJA – dobila ime po prevoju (previji)
- PRIJEKA KRLJA – po smrčevoj krlji (ostatku od debla) koja se tu ispriječila na putu
- PRIJELAZI – po prijelazima preko rijeke
- PRIJESPA – tu je “presuta” (prezidana) međa između Pive I Drobnjaka, po predanju između nogu Motičke babe, koja se zaklela da jednom nogom stoji na Drobnjačkoj, a drugom na Pivskoj zemlji
- PRIPORAC – strma i priprta (okomita) strana u Motičkom gaju
- PROGONSKA GLAVICA – po progonjenju (tjeranju) stoke na ispašu
- PROSIJEK – po prosijecanju ceste, između Žabljaka I Šavnika
- PROVALIJA – selo dobilo ime po mjestu što liči na provaliju
- PRUTAŠ – po legendi, čobani su napravili stepenice od svojih prutova, da bi se popeli na vrh i kaznili vile, koje su ubile čobana Todora.
- PRUTAŠKI DO – po Prutašu, u čijem podnožju se nalazi
- PUŠELJSKA PEĆINA – po porodici Pušelj, koja se tu sklanjala od Turaka
- PUŠONJSKA LOKVA – po porodici Pušonje, koji su tu nekada ljetovali
- RADONJICA – stijena u kanjonu Tare, dobila ime po hajduku Radonji
- RADOSAVLJEV MRAMOR – grob Radosava (Baranina)
- RADOVAN BRDO – po Radovanu
- RADOVAN LUKA – po Radovanu, seljaku iz Tepaca, koji je tu prevozio putnike splavom preko Tare
- RADOVO LICE – sunčana strana, dobila ime po vlasniku Radu
- RADULOVA KOLIBA – po vlasniku Radulu
- RADULOVICA – izvor, koji je prvi ogradio Radule (Kaljević)
- RAKITOVA BARA – bara obrasla rakitama (vrsta vrbe)
- RAMOVA KOLIBA – dobila ime po Radoju – Ramu (Kaljeviću)
- RAMOVO ŽDRIJELO – po Turčinu Ramu, koga je tu golim rukama uhvatio hajduk Vuk Lopušina
- RANISAVA – po čobanu Savi, koji je prvi (rano) izgonio svoju stoku na pašu
- RAPE – teško prohodne doline, obrasle klekom bora krivulja
- RAVNA GORA – po konfiguraciji terena (ravan obrasla šumom)
- RAVNI TAVANI – dobili su ime po tome što liče na tavan
- RAVNI VRH – dobio ime po tome što je zaravnjen
- RAVNI ZAGONI – mjesto gdje su se hajduci zagonili – napadali Turke
- RAŽANA GLAVlCA – dobila ime po travi koja liči no raž
- RAŽANI DO – po žitarici raži
- RAŽANO POLJE –dobilo ime po travi koja liči na raž
- RAZMLINI – po nekadašnjim mlinovima, koji su srušeni
- RAŽVRŠJE – selo dobilo ime po sijenima, koia su tu zimi ražvršivana
- RBATINA – liči na rbat životinie
- RESTOVAC – dobio ime po ostacima -restlovima
- RONČEVIĆI – po porodici Rončević
- RUDINOVAČA – po vrsti cvijeta, koji se tu rumeni -zarudi
- RUNJEVlCA – po biljci rujevini
- RUTOVIĆA DOLOVI – po porodici Laušević, čiji je nadimak Ruto
- RUTUŠINA PEĆINA – po Rutuši, koji se tu sklanjao sa stokom
- RUŽlCA – jedan od vrhova Durmitora, dobio ime po čobanici Ružici, koja je tu pobjegla od tuge, kada su joj vile ubile voljenog čobana Todora
- RUŽINO PRISOJE – po Ruži (Baranin)
- SAGORELE PLOČE – tu je izgorio bor krivulj
- SAMAR – liči na samar
- SANDALJEVAC – izvor dobio ime po Sandalju Hraniću, nekadašniem vladaru ovih krajeva
- SANDlCA UBO – po porodici Sandić, na čijem se imanju nalazi
- SASTAVCI – dobili ime po tome što se tu sastaju Tara i Sušica
- SAVIN KUK – po Svetom Savi, koji se tu odmarao
- SAVINA VODA – izvor dobio ime po Svetom Savi. Voda je potekla kad je Sveti Sava prekrstio štapom to mjesto
- SEDLENA GREDA – po tome što liči na dio sedla
- SEDLENI DO – udolina između sedla
- SEDLENO VALJE – veće kamenje u sedlu
- SEDLO – prevoj između Valovitog i Dobrog dola, dobio ime po sedlu na koje liči
- SELINA – selo u kanjonu Tare podno Pirlitora, dobilo ime po ljudima koji su se selili i tu kratko žadržavali
- SlĆOVA ČEKALlCA – po lovcu Siću, koji je tu poginuo čekajući divljač
- SIJENIČKA KOSA – po sijenu, koje se tu kosi
- SILJEV KRS -po travi siljevini, koja ima prijatan miris
- SILJEVAČKI BUK – po travi siljevini, koje ima dosta u blizini
- SIRNI DO – po sirenju mlijeka
- SIROVA GORA – po šumi u kojoj nije bilo osušenog drveća
- SJENOKOS – livada dobila ime po bogatstvu trave
- SKAKALA – dobila ime po stepenastim podovima
- SKAKAVCI – po tome što liče na skakala (stepenasti pad)
- SMETOVAČA – po smetovima snijega
- SMRČEVO BRDO – po tome što je nekada bilo obraslo smrčevom šumom
- SMRDAN – izvor u Motičkom gaju, dobio ime po biljci sabljastih listova, zvanoj smrdan
- SNIJEŽNICE – dobile ime po velikim sniježnim naslagama prekrivenim lišćem i slamom (prirodni frižider)
- SOKINA DOLINA – po čobanici Soki (Šibalić)
- SOKOLAC – po nekadašnjem staništu ptice sokola
- SOKOLINA – po ptici sokolu
- SOPOT – izvor, dobio ime po tome što voda u njemu sopoce (klokoće)
- SPLAVIŠTE – po splavovima, koji se tu sklapaju, radi splavarenja Tarom
- SRNDALJICA – izvor dobio ime po srnama, koje se na njemu napajaju
- STARČEVIĆI – po starčevićima
- STARI GAJ – mjesto, gdje su se Vukovići prvi put naselili
- STOŽINA – usamljena stijena, koja liči na stožer (stub, oko koga se vrti konj, kada se vrši žito)
- STRAŽARICA – tu se držala straža da Turci ne bi iznenada napali
- STRIJEŽEVICE – mjesto dobilo ime po istoimenom potoku, koji otiče iz Pošćenjskog jezera. Kad je velika hladnoća, potok “zastriježi”- zaledi
- STRUGA – po tome što liči na strugu – vrata na toru, gdje se zatvaraju ovce
- STUBLINA VOJINOVIĆA – izvor, dobio ime po porodici Vojinović, koja je tu napravila stublinu
- STUBLINSKA GREDA – liči na stublinu
- STUDENA – po tome što je u njoj najveći dio godine hladno
- STUDENAC – izvor dobio ime po bistroj i hladnoj vodi
- SURDUP – dobio ime zbog velike strmine
- SURUTKA – dobila ime po surutki – tečnosti koja ostaje poslije sirenja
- SUŠICA – dobila ime po tome što ljeti presuši
- SUŠIĆKO JEZERO – po Šušici, gdje se periodično javlja
- SUVA LOKVA – jezero koje presušuje
- SUVI TAVANI – ravnica bez vode koja liči na tavan
- SUVODO – dobio ime po tome što nema dovoljno vode
- SVRABLJE JEZERO – dobilo ime po vjerovanju da njegova voda liječi od svraba
- ŠALINTRAČA – pećina dobila ime po šalitri za pravljenje baruta. U nedostatku šalitre koristilo se kozje đubre
- ŠARANCI – kraj dobio ime po stanovnicima Šarancima
- ŠARBAN – po čobanu Šarbanu koji se tu pomeo (smrznuo)
- ŠARENI PASOVI – dobili ime po svom izgledu
- ŠAULIN GROB – po Šauliću koji je tu sahranjen
- ŠEVARITA LOKVA – po ševaru kojim je obrasla
- ŠKRAPE – oštra udubljenja u stijenama
- ŠKRČKA JEZERA – dobila ime po Škrci
- ŠKRČKO ŽDRIJELO – po tome što liči na ždrijelo
- ŠKRKA – dobila ime po škrapama, škripovima i pukotinama
- ŠLJEME – jedan od vrhova Durmitora koji liči na šljeme (vrh krova)
- ŠTUOC – od “štuce” – pobježe. Tu se bježalo od Turaka iz Drobnjaka u Pivu i obratno, zavisno odakle su Turci napadali
- ŠUMANOVAC – dobio ime po bogatstvu šume u neposrednoj blizini sela
- ŠUŠNJARlCA – po opalom lišću -šušnju
- TATINAC – noziv za posebnu vrstu izvora
- TARA -po jednom tumačenju, ova riječ je staroindijskog porijekla i ožnačava brzinu i oštrost -“brza riieka”. Po drugom tumačenju, dobilo je ime po Ilirskom plemenu koje je živjelo oko nje a zvalo se AUTARIJATI
- TARSKO ŽDRIJELO – po tome što liči na ždrijelo
- TELEĆI DO – po teladima, koja su se tu napasala
- TEPAČKI BROD – prelaz preko Tare u Tepcima
- TEPAČKI BUKOVI – po selu Tepca
- TEPAČKO POLJE – po vlasnicima iz Tepaca
- TEPCA – selo dobilo ime po stanovnicima koji su se tu doselili iz Trepaca kraj Nikšića
- TERZIN BOGAZ – po terziji – krojacu koji se bavio lovom, a tu pravio čeke (zasijede)
- TISOVI KRŠ – po drvetu tisovini koje tu raste
- TlTOVA PEĆINA – zapećak kod Malog jezera, gdje je u maju 1943. god. Boravio Tito
- TMORSKA GLAVICA – dobila ime po crnogoričnoj šumi, koja je gusta, tamna, tmurna – tmorna
- TOČAK – izvor dobio ime po tome što stalno jednako toči (curi)
- TODOROV DO – dobio ime po čobaninu Todoru, koji je tu nastradao od vila
- TODOROVA GREDA – po čobaninu Todoru, koga su tu bacile vile, jer nije hteo da se odrekne svoje vjerenice čobanice Ružice
- TODOROVA PEĆINA – po čobaninu Todoru, koji je u njoj boravio
- TOKOVI DOLOVI – po Taku (Badnjaru)
- TOPALOV LOM – po porušenim slomljenim stablima. Topal znači sakat.
- TOVARNI KRŠ – po tovarenju konja
- TRGILJ – tu je nekada bio trg (trgovina). Ranije se zvalo Trginj, što znači međa.
- TULJAK – teško prohodan, zbog guste, crnogorične šume
- ULASCI – mjesto, gdje se ulazi u kanjon
- ULJARA – mjesto, gdje je nekada bila uljara, koja je prerađivala bor krivulj (klek)
- URDENI DO – po urdi – tvrdom siru
- URLJACA – po hučanju – urlanju vjetra
- USKOCI – selo dobilo ime po stanovnicima, koji su “uskakali”, iz Sandžaka, bježeći od Turaka
- VAGANI – po kotlu – vaganu
- VALOVITI DO – po velikom valu
- VALOVITO JEZERO – po valovitom dolu u kome se nalazi
- VARDA – po predužeću “Varda”, koje je nekada sjeklo šumu
- VARDICE – na Vardi
- VAREZINA VODA – bunar u Žabljaku, dobio ime po stočaru Varezi, koji je tu imao svoju kolibu, u kojoj je vario mlijeko (od njega su Varežići u Pivi)
- VELIKA KALICA – liči na kalicu za razlijevanje mlijeka
- VELIKA KORITA – liči na korito
- VELIKA PREVIJA – prevoj između dvije udoline
- VELIKE LOKVICE – po lokvama, koje nikada ne presušuju
- VELIKI DO – dobio ime po svojoj veličini
- VELIKI ŠTIT – liči na štit
- VELIKI VAL – po velikom valu u Velikoj kalici
- VELJOV GROB – po Velju Stijepoviću, koji je tu sahranjen
- VELJOV KRŠ – po Velju (Baraninu), koji je tu poginuo
- VERGOV KRŠ – po Vergu Šarcu
- VIDRICE – po vidrama koje tu žive
- VILINO KOLO – po vjerovanju da se tu skupljaju vile i igraju kolo
- VINJEVA GLAVlCA – po čobanu Vinju
- VINOVA LOZA – dobila ime po divljoj lozi
- VlRAK – selo dobilo ime po istoimenom izvoru (bunaru) u podnožju sela
- VIRSKI POTOCI – po selu Virku ispod koga izviru
- VJEŠTICE – po vjerovanju da se tu okupljaju vještice
- VJETRENA BRDA – po staInom i jakom strujanju vazduha
- VLAJKOVA OKUKA – po Vlajku (Šauliću)
- VLAJKOVA VODA – izvor dobio ime po Vlajku (Šauliću)
- VLAJOVA KAMENlCA – po čobaninu Vlaju, koji je iz nje pio vodu, vjerovatno prethodno je izdubivši
- VODENA GLAVA – izvorište više izvora
- VODENA PEĆINA – po vodi koja se u njoj nalazi
- VODENI DO – dobio naziv po vodi
- VOJINOV STAN – po Vojinu koji je tu nekad stanovao – boravio sa stokom
- VRANIĆI – po porodici Vranić, koja je tu nekada živjela
- VRANOVINA – selo dobilo ime po vranama koje su slijetale na žito
- VRATNICE – dobile ime po ogradama sa vratnicama (kapijom na ogradi)
- VRAŽJA GLAVICA – po vragu koji je izlazio iz jezera i tu se odmarao
- VRAŽJE JEZERO – dobilo ime po vjerovanju da u njemu živi vrag (đavo)
- VRELA – selo dobilo ime po većem broju izvora
- VRTOČ POLJE – dobilo ime po vrtači u kojoj je smještena
- VUČJA BARA – po prolasku vukova
- VUČJA BRDA – po staništu vukova
- VUČJA GLAVA – po vuku na čiju glavu liči
- VUČJA JAMA – po leglu vukova
- VUČJA STAZA – po tome što se tim putem kreću vukovi od Kučajevice do Velike kalice
- VUKODO – po staništu vukova
- VULOVA POLJANA –po vlasniku Vulu Bašoviću
- ZABOJ – po tome što su tu hajduci dočekivali Turke (mjesto pogodno za boj)
- ZABOJSKO JEZERO – po mjestu Zaboju
- ZAGULJ – iza mjesta gdje se gulila luba (kora sa drveća), za pokrivanje koliba
- ZAMRŠTEN – po isprepletanoj – zamršenoj biljci vrijesu
- ZASADI – po posađenom rasadu
- ZBORNA GLAVICA – po tome što su se tu skupljali Drobnjaci, na zbor I dogovor
- ZELENI VIR – po vodi, koja zbog dubine ima zelenu boju
- ZLOSTUD – po velikoj studeni
- ZLOSTUP – dobio ime po vjerovanju da ko tuda stupa (ide), udariće na zlo
- ZMAJEVAC – po legendi da se tu okupljaju zmajevi
- ZMINICA – selo dobilo ime po zmijama
- ZMINIČKO JEZERO – po zmijama bjelouškama
- ZMINJE JEZERO – po drveću oko njega, čije grane liče na zmije
- ZUPCI – vrhovi na Durmitoru, koji su dobili ime po tome što liče na zupce (od grabalja, grablji)
- ZVJERETINO POLJE – dobilo ime po divljači – zvjeradi, koja tu dolazi na pojilo
- ŽIVA VODA – voda koja nikada ne presušuje – stalno teče, kao da je živa
- ŽUTA GREDA – po boji svojih stijena
- ŽABLJAČKA KLJEŠTINA (MUSJINA KLJEŠTINA) – dobila ime po Momčilu Musji (Baraninu)
- ŽABLJAK – prvobitno se zvao Varezina voda, zatim Hanovi (ili Nanovi), a od 1870. godine dobio je ime Žabnjak, odnosno Žabljak, po kreketanju žaba u Ravnom Žabljaku
- ŽUTA STRANA – dobila ime po žutom izgledu zemljišta